Özhan YILMAZ

empati

Sürekli duyduğumuz, duymakla kalmayıp kullandığımız, çok söyleyip de uygulama konusunda sıkıntı çektiğimiz bir kelime empati. TDK’ya göre duygudaşlık.

Üzerine yazılan makalelerin ve kitapların çokluğu bu kelimenin bilimsel çerçevenin dışına çıkıp tüm insanlara ulaşmasını sağladı.

Peki ihtiyaç duyulan bir kelime midir? Ortaya çıkışı yakın tarihe mi dayanmaktadır? Zaten farkında olmadan empatik düşünce tarzını yansıtan atasözlerini hergün kullanmaktayız. Bu yüzden belki de bu kelimenin ortaya çıkışının en büyük faydası insanların bu konudaki ortak düşünce tarzını tek kelime içersinde toplaması olmuştur. Sonuç olarak çok eski tarihlere dayanan ve empatinin ifade etmek istediği şeyi tam olarak olmasa da anlatan sözler de kulağımıza aşina. “Kendine yapılmasını istemediğini başkasına yapma” sözü belki de bunlardan en çok bilineni.

O zaman kelime olarak empati ancak hakkında çok daha önceleri söylenmiş sözleri içinde barındıran bir çerçeve niteliği taşır.

Önceleri insan psikolojisine ait bilimsel çalışmaların odak noktasında olan bu kelime halka yaklaştıkça ve konuşma diline yerleştikçe ifade ettiği anlamdan uzaklaşmış, çarpıtılmıştır.

Öyleki empati nedir diye 100 kişiye yönelteceğimiz sorunun cevabı % 95 oranında, “Kendini karşındaki kişinin yerine koymak” olacaktır. Hatta daha da ileri gidersek bilinen şekliyle empati bu kısıtlı ve yapısal olarak bile empatik düşünceye ters olan yukarıdaki cümleye eşit sayılacaktır.

Peki bu söz ne kadar doğrudur ve empatiyi anlatmak için yeterli midir?

Açıkçası bir kelimeye yüklenen yanlış anlamın onu anlatmak için yeterli olma şansıda yoktur.

Her insanın olaylara ve durumlara karşı verdiği tepkiler, tepkilerin şiddeti, tutumlar farklıdır. Bunun nedeni  insanların cinsiyetleri, çevreleri, kültürleri, karakterleri ve zevkleri arasındaki farklılıklardır.

Bu bağlamda empati üzerine yapılmış çok önemli bilimsel çalışmaların   yanında konuyu eğelenceli bir şekilde anlatan  kusursuz bir film vardır “ What Woman Want  = Kadınlar Ne İster”.

Marshall yani Mel Gibson, rakibi Darcy yani Helen Hunt’ı ve  işini kaybetmemek için kadınları anlamak zorundadır ve bunun için patronunun önerdiği en mantıklı yolu yani kendini kadınların yerine koymayı denemiştir! Bunun en etkili yolu da onların üniformasına bürünmektir.

Oje sürmek, ağda yapmak, külotlu çorap giymek işin kilit noktasıdır! Peki bunları yapmak Marshall’a faydalı olmuş mudur? Filmde olmamıştır ve gerçek hayatta olması da imkansızdır. Çocukluğunu bir dans ve eğlence kulübünde kendinden yaşça çok büyük bayanlarla arasında geçirmiş kişi kadınların elbiseleri içersinde onları ne kadar ve nasıl anlayabilir. Ya da kendini onların yerine koyarsa, olaylara ne kadar karşı tarafın penceresinden bakabilir. Marshall kadınlara ancak kendi bencilliği çerçevesinde ve yetiştiği ortamın öğrettikleriyle yaklaşabilir. Bu durumda onunda ilahi bir yardıma ihtiyacı vardır ve o yardım biraz ceza tadında gökten düşüverir. Bugüne kadar önemsemediği ve dinlemeye bile pek tahammül edemediği kadınlarla sürekli bir etkileşim içersine girer. Artık onların akıllarından geçenleri duyabiliyordur. Yavaşça onların hissettiklerini anlamaya başlayacaktır. Nasıl mı? Onları önceleri istemeden daha sonra ilgiyle dinleyerek, daha fazla vakit geçirerek ve  onlarla olan iletişimini geliştirerek.

Empatiyi dinlemeyle başlayan, anlamayla devam eden ve hissetmeyle sonuçlanan bir süreç olarak özetleyebiliriz. İşte bu aşamanın sonunda bir duygudaşlıktan bahsedilebilir.  Empatik düşünce karşınızdaki kişiyle değil yanınızdaki kişiyle alakalıdır. Kişiyle aranızdaki köprüden karşıya geçip yanına ulaştığınız zaman empati kurmaya başlamışsınız demektir. Kişilerle olan yaşanmışlık düzeyiniz arttıkça yani ortak alanınız genişledikçe onları daha iyi anlamaya başlarsınız. Bu yüzden empatik yaklaşım günlük ilişkilerimizde ve iş hayatımızda başarılı iletişimin anahtarlarından biridir.

Empatinin ne olmadığını anlamak için yapmanız gereken tek şey; en zor anınızda karşınıza geçen bir kişinin o klasik cümleyi size söylediğini aklınıza getirmenizdir:

“Senin yerinde olsaydım …”

Paylaş